Phương pháp Montessori và STEAM: Khác nhau như thế nào?

Trong thời đại giáo dục 4.0, việc lựa chọn phương pháp giáo dục phù hợp cho con em đang trở thành mối quan tâm hàng đầu của các phụ huynh. Hai phương pháp nổi bật được nhiều gia đình quan tâm chính là phương pháp Montessori và STEAM. Mỗi phương pháp đều mang những ưu điểm riêng biệt trong việc phát triển toàn diện năng lực của trẻ. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ bản chất, so sánh ưu nhược điểm và khám phá cách kết hợp hiệu quả phương pháp Montessori và STEAM để tối ưu hóa quá trình học tập của con bạn.

1. Khái niệm về phương pháp Montessori và STEAM

Trong bối cảnh giáo dục hiện đại ngày càng đa dạng, việc hiểu rõ hai phương pháp Montessori và STEAM sẽ giúp phụ huynh đưa ra lựa chọn phù hợp nhất cho sự phát triển toàn diện của con em mình.

1.1. Phương pháp Montessori

Phương pháp Montessori được tiến sĩ người Ý Maria Montessori sáng lập vào giai đoạn cuối những năm 1800 và đầu những năm 1900, dựa trên phương châm coi trọng sự phát triển tự nhiên của trẻ.

Ban đầu, phương pháp này được sử dụng nhằm giúp đỡ cho các em có hoàn cảnh đặc biệt, giúp trẻ hòa nhập được với môi trường và xã hội. Qua thời gian, phương pháp Montessori đã chứng minh được hiệu quả mà nó mang lại từ đó mở rộng áp dụng với tất cả đối tượng trẻ em.

Phương pháp này tập trung vào việc phát triển năng khiếu bẩm sinh, tư duy, kỹ năng giác quan, ngôn ngữ, dạy trẻ tự chăm sóc bản thân, … Những điều này góp phần giúp các em phát triển toàn diện cả về trí tuệ, cảm xúc và kỹ năng xã hội.

1.2. Giáo dục STEAM

STEAM là viết tắt của Science (Khoa học), Technology (Công nghệ), Engineering (Kỹ thuật), Arts (Nghệ thuật) và Mathematics (Toán học). Khái niệm STEM được Quỹ Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ (NSF) thúc đẩy từ năm 2001 nhằm phát triển tư duy sáng tạo và kỹ năng giải quyết vấn đề cho thế hệ trẻ. Đến sau đó, STEAM được mở rộng thêm yếu tố Nghệ thuật (A – Arts) bởi Tiến sĩ Georgette Yakman nhằm làm phong phú tư duy sáng tạo và phát triển toàn diện hơn.

STEAM ra đời với mục đích trang bị đầy đủ những kỹ năng cần thiết cho trẻ, giúp các em sẵn sàng trở thành lực lượng lao động chất lượng cao có tư duy sáng tạo và kỹ năng giải quyết vấn đề. Những tiết học STEAM thường để cao các hoạt động thực hành, chế tạo nhằm giúp các em dễ dàng liên hệ kiến thức lý thuyết với đời sống thực tế.

Để hiểu rõ hơn về hai phương pháp Montessori và STEAM, phụ huynh cần hiểu rõ điểm tương đồng và khác biệt của hai phương pháp này. Hãy cùng Vietschool khám phá sự khác biệt giữa Montessori và STEAM trong nội dung tiếp theo!

2. So sánh phương pháp Montessori và STEAM

Việc so sánh phương pháp Montessori và STEAM giúp phụ huynh hiểu rõ điểm tương đồng và khác biệt để lựa chọn hướng giáo dục phù hợp.

2.1. Điểm tương đồng

Mặc dù hai phương pháp Montessori và STEAM có nguồn gốc và thời đại khác nhau, nhưng cả hai phương pháp này đều tôn trọng sự phát triển tự nhiên của trẻ, tạo môi trường học tập hỗ trợ sự phát triển toàn diện của trẻ. Đặc biệt hai phương pháp này đều nhấn mạnh đến việc thực hành, trang bị cho các em những kiến thức, kỹ năng cần thiết và khả năng giải quyết vấn đề.

2.2. Điểm khác biệt

Để hiểu rõ hơn về sự khác biệt, hãy theo dõi bảng so sánh phương pháp Montessori và STEAM dưới đây.

Trong đó, nguyên tắc giảng dạy sẽ làm rõ những điểm khác biệt quan trọng trong thực tiễn giáo dục, cụ thể như sau:

#1. Nguyên tắc của phương pháp Montessori

• Tôn trọng trẻ: Mỗi đứa trẻ đều có quyền tự do lựa chọn để phát triển những kỹ năng cần thiết cũng như các năng khiếu tiềm ẩn của mình.
• Thời kỳ nhạy cảm: Trong giai đoạn nhất định trẻ sẽ có những thay đổi rõ rệt trong quá trình hình thành nhận thức – hành vi, đây chính là giai đoạn nhạy cảm. Khi đó, người hướng dẫn/giáo viên sẽ để trẻ tự học hỏi với những giáo cụ, chuẩn bị môi trường, quan sát từ xa và hỗ trợ đúng thời điểm, tạo cơ hội để trẻ tự khám phá. Điều này tạo không gian riêng cho bé học tập vui chơi theo sở thích cá nhân một cách thoải mái.
• Trí tuệ thẩm thấu: 6 năm đầu đời là thời kỳ “vàng” để áp dụng phương pháp Montessori. Tiến sĩ Maria cho rằng, đây là khoảng thời gian của “trí tuệ thẩm thấu” – trẻ hấp thụ kiến thức một cách tự nhiên như “bọt biển”. Đây là giai đoạn vàng để phát triển các nền tảng về ngôn ngữ, vận động, cảm giác và nhân cách. Trí não bé sẵn sàng tiếp thu mọi kiến thức và ghi nhớ dễ dàng.
• Độ tuổi hỗn hợp: Những lớp học theo phương pháp Montessori thường có sự góp mặt của các bé ở nhiều độ tuổi khác nhau, kích thích vai trò lãnh đạo, dẫn dắt của những bé lớn và khả năng học hỏi, bắt chước của những bé nhỏ bằng cách “sao chép” hành động của các bé lớn.

#2. Nguyên tắc của phương pháp STEAM

• Lấy trẻ làm trung tâm: Học sinh chủ động trong quá trình học: đặt câu hỏi, đề xuất giải pháp, thử nghiệm và hợp tác nhóm. Đồng thời các em cũng được góp ý, thừa nhận quan điểm và tích lũy kinh nghiệm từ những sai lầm. Không những vậy, các em còn được làm việc cùng nhau để phát triển và tập trung vào quá trình thay vì điểm số, thành tích.
• Hướng đến mục tiêu “học để áp dụng”: Có rất nhiều học sinh không biết liệu những gì mình đang học được áp dụng vào thực tiễn cuộc sống như thế nào. Mục tiêu của STEAM chính là khắc phục những vấn đề này bằng cách đề cao những hoạt động thực hành, trải nghiệm thực tế.
• Vai trò của giáo viên: Giáo dục STEAM để cao sự học hỏi và tìm tòi, do đó giáo viên sẽ đóng vai trò là người người hướng dẫn (facilitator): đặt câu hỏi, định hướng tư duy, cung cấp tài nguyên, và hỗ trợ khi học sinh gặp khó khăn.
• Đa dạng trong chủ đề: Những chủ đề học tập đa dạng và phong phú, tiệm cận với đời sống thực tế sẽ giúp ích rất nhiều cho quá trình tiếp thu kiến thức của học sinh. Do đó, việc thiết kế bài giảng, sưu tầm chất liệu dạy học phù hợp đóng vai trò hết sức quan trọng.

Hiểu được sự khác biệt về nguyên tắc giảng dạy này, phụ huynh có thể cân nhắc lựa chọn phương pháp phù hợp với tính cách và giai đoạn phát triển của con mình.

3. Ưu nhược điểm của phương pháp Montessori và STEAM

Cả hai phương pháp Montessori và STEAM đều mang đến những lợi ích độc đáo cho sự phát triển toàn diện của trẻ em. Dưới đây là ưu điểm của từng phương pháp:

3.1. Ưu điểm của phương pháp Montessori

• Phát triển tính độc lập: Giúp trẻ hình thành những kỹ năng tự lập, kỹ năng xã hội ngay từ khi còn nhỏ. Trẻ có khả năng suy nghĩ và hành xử một cách độc lập, không phụ thuộc nhiều vào phụ huynh.
• Kích thích sự tự tin và khám phá: Phương pháp này khích lệ sự tự tin, khơi gợi tiềm năng học tập, tính chủ động, tự do sáng tạo và tìm tòi khám phá trong mỗi đứa trẻ. Từ đó phát triển khả năng tư duy của trẻ, đồng thời giúp trẻ ghi nhớ lâu hơn.
• Phát triển kiến thức tổng hợp: Montessori cung cấp cho trẻ lượng kiến thức phong phú từ sớm thông qua việc giảng dạy 5 lĩnh vực: Ngôn ngữ, Giác quan, Văn hóa, Toán học và Thực hành cuộc sống.

3.2. Ưu điểm của phương pháp STEAM

• Tính thực tiễn cao: Các hoạt động và dự án theo phương pháp STEAM giúp trẻ ứng dụng kiến thức vào các tình huống/vấn đề thực tế.
• Phát triển tư duy và khả năng sáng tạo: Khám phá, phát triển các kỹ năng tư duy (phản biện, logic, thiết kế, sáng tạo) và nâng cao khả năng tự giải quyết vấn đề của trẻ.
• Chuẩn bị cho tương lai: Trau dồi cho trẻ những kỹ năng mềm thiết yếu cũng như cho trẻ làm quen với khoa học, kỹ thuật, công nghệ. Điều này mang đến cho trẻ nhiều cơ hội việc làm và khả năng hội nhập toàn cầu.

Những ưu điểm trên cho thấy phương pháp Montessori hay STEAM đều góp phần quan trọng trong việc xây dựng nền tảng giáo dục vững chắc, tuy nhiên mỗi phương pháp cũng tồn tại những hạn chế nhất định mà phụ huynh cần cân nhắc kỹ lưỡng.

3.3. Hạn chế của phương pháp Montessori

Bên cạnh những lợi ích trên, phương pháp giáo dục Montessori cũng có một số hạn chế nhất định:

• Chương trình giáo dục Montessori chuẩn quốc tế thường có chi phí đắt đỏ và không phải gia đình nào cũng có đủ khả năng chi trả.
• Montessori chú trọng sự độc lập cá nhân, nên đôi khi mức độ làm việc nhóm hoặc giao tiếp xã hội có thể ít hơn các mô hình học tập theo nhóm.
• Montessori hạn chế việc chơi tưởng tượng ở giai đoạn 0–6 tuổi, khiến nhiều phụ huynh cảm thấy trẻ ít được tham gia hoạt động tưởng tượng phong phú như ở các mô hình khác. Hơn nữa chương trình học theo phương pháp này chưa sát với những trường học truyền thống.
• Lớp học theo phương pháp Montessori có đặc thù là trộn lẫn nhiều lứa tuổi với nhau, đây là điều mà không phải phụ huynh nào cũng mong muốn, đặc biệt là khi con mới bắt đầu đi học.

Việc nhận thức rõ những ưu điểm và hạn chế của từng phương pháp giúp phụ huynh có cái nhìn khách quan hơn về phương pháp Montessori và STEAM. Từ đó đưa ra quyết định chọn phương pháp giáo dục phù hợp với điều kiện thực tế và nhu cầu phát triển của con em.

3.4. Hạn chế của phương pháp STEAM

Phương pháp này đòi hỏi tiêu chuẩn khá cao về nguồn lực giáo dục và khả năng hỗ trợ:

• Hiện chưa có một tiêu chuẩn rõ ràng nào cho giáo dục STEAM, do đó chương trình STEAM tại các cơ sở giáo dục, đào tạo không có sự thống nhất.
• Phương pháp này đa số được đưa vào chương trình học cấp THCS. Việc thiếu nền tảng STEAM từ tiểu học khiến một số học sinh THCS gặp khó khăn khi bắt đầu tiếp cận phương pháp này.
• Số lượng giáo viên giảng dạy theo mô hình STEAM có đủ điều kiện và kỹ năng chuyên môn vẫn chưa nhiều. Hơn nữa môi trường giáo dục chuẩn STEAM cũng yêu cầu sự đầu tư chi phí lớn về cơ sở vật chất, trang thiết bị.

Qua bài viết trên có thể thấy rằng phương pháp Montessori và STEAM đều mang những giá trị giáo dục độc đáo và bổ trợ lẫn nhau. Trong khi Montessori tập trung vào sự phát triển tự chủ và cá nhân hóa học tập, STEAM lại đề cao tính ứng dụng thực tiễn và tư duy sáng tạo đa ngành.

Trong bối cảnh xã hội ngày càng phát triển và thay đổi nhanh chóng, giáo dục STEAM đang trở thành xu hướng của toàn thế giới, phát triển các kỹ năng thiết yếu cho thế kỷ 21. Thấu hiểu điều này, trường liên cấp Vietschool đã xây dựng chương trình STEAM, giúp học sinh nắm vững kiến thức khoa học, kỹ thuật, công nghệ, nghệ thuật và toán học nhằm phát triển các kỹ năng thiết yếu cho thế kỷ 21.

Chương trình giáo dục STEAM của Vietschool tập trung vào việc khuyến khích tư duy logic, sáng tạo, tư duy phản biện, đồng thời nuôi dưỡng niềm đam mê khám phá và khả năng sáng tạo vô hạn ở mỗi học sinh. Liên hệ ngay với Vietschool qua hotline 096.933.6955 | 091.318.4451 để khám phá chương trình STEAM độc đáo, giúp con bạn phát triển toàn diện!